Otvoreno pismo predsjedniku Hrvatskoga sabora

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 Google+ 0 Email -- 0 Flares ×

Pošto­va­ni gos­po­di­ne pred­sjed­ni­če Hrvat­sko­ga sabo­ra,
pošto­va­ni zas­tup­ni­ci u Hrvat­skom sabo­ru,

u hrvat­skoj jav­nos­ti se 4. velja­če 2017. izne­na­da u medij­skom pros­to­ru poja­vi­la infor­ma­ci­ja kako su ovih dana upra­vo dovr­še­ne izmje­ne „Zako­na o držav­nom arhi­vu“ koje stran­ka Most stav­lja u pro­ce­du­ru u Hrvat­skom sabo­ru. Pri tome nije bilo refe­ren­ce na miš­lje­nje stru­ke ili resor­nog minis­tar­stva o tom pita­nju, niti se bilo kome iz arhiv­ske stru­ke dalo moguć­nost nešto o tome reći u jav­nos­ti. Hrvat­ska jav­nost sto­ga može ste­ći dojam da i arhiv­ska stru­ka i resor­no minis­tar­stvo o tome uop­će nema sta­va ili da je nji­hov dosa­daš­nji stav o toj stva­ri bio suprot­no­ga pred­z­na­ka od rje­še­nja koje sada pred­la­ga­telj zas­tu­pa.

Kao pred­stav­ni­ci struč­ne arhi­vis­tič­ke zajed­ni­ce sa pozi­ci­ja sre­diš­njih usta­no­va, tije­la i orga­ni­za­ci­ja struč­ne arhi­vis­tič­ke zajed­ni­ce u Hrvat­skoj, želi­mo nagla­si­ti kako sen­za­ci­ona­li­zam u lan­si­ra­nju infor­ma­ci­ja i pre­no­še­nju vijes­ti koje se tiču tako važ­nih stva­ri, a bez uklju­či­va­nja same stru­ke ne sma­tra­mo pri­mje­re­nim. Arhi­vis­ti su u Hrvat­skoj niz godi­na raza­pe­ti izme­đu nara­vi vlas­ti­tog pos­la­nja iz kojeg pro­iz­la­zi impe­ra­tiv omo­gu­ća­va­nja dos­tup­nos­ti i kori­šte­nja gra­di­va u držav­nim arhi­vi­ma, sva­ko­me pod jed­na­kim uvje­ti­ma, i broj­nih ogra­ni­če­nja koja pro­iz­la­ze iz raz­li­či­tih zakon­skih, pro­ved­be­nih i ugo­vor­nih obve­za koje su arhi­vis­ti­ma kao struč­nja­ci­ma izva­na namet­nu­te. Dugo­go­diš­nja struč­na obraz­la­ga­nja i cije­li niz nas­to­ja­nja od stra­ne same stru­ke uvi­jek su zahva­lju­ju­ći čvr­stim argu­men­ti­ma zavr­ša­va­la zaključ­kom kako je neo­p­hod­no ući u pos­tu­pak dono­še­nja posve novog arhiv­skog zako­na. Među­tim, učes­ta­le poli­tič­ke pro­mje­ne i diskon­ti­nu­itet u svim spo­me­nu­tim nas­to­ja­nji­ma u odno­su na resor­no minis­tar­stvo, nisu do danas omo­gu­ći­li da se refor­ma arhiv­skog zako­no­dav­s­tva dovr­ši u skla­du sa suvre­me­nim potre­ba­ma i sta­vo­vi­ma stru­ke.
Širo­ka dos­tup­nost gra­di­va je smi­sao dje­lo­va­nja suvre­me­nih arhi­vis­ta u Hrvat­skoj i drug­dje, a o iznim­ka­ma pove­za­nim s pos­to­je­ćom legis­la­ti­vom te o pote­ško­ća­ma koje iz toga pro­iz­la­ze u radu s gra­di­vom i koris­ni­ci­ma naj­bo­lje mogu govo­ri­ti sami arhi­vis­ti. Među­tim, iz naj­no­vi­je medij­ske kam­pa­nje oko ovog pita­nja oči­to je kako same arhi­vis­te u ovom slu­ča­ju o tome nit­ko ništa ne pita. Spo­mi­nje se mije­nja­nje „Zako­na o držav­nom arhi­vu“ (nepos­to­je­će­ga), a ne važe­će­ga „Zako­na o arhiv­skom gra­di­vu i arhi­vi­ma“ koji se odno­si na sve arhi­ve i način dje­lo­va­nja arhiv­ske služ­be u Hrvat­skoj. Iz toga ni upu­će­ni ni neupu­će­ni čita­telj ne može raz­lu­či­ti radi li se o pogreš­ci onih koji namje­ra­va­ju mije­nja­ti zakon ili o pogreš­ci sla­bo infor­mi­ra­nih novi­na­ra. Vje­ro­jat­no je tome tako upra­vo sto­ga što od arhi­vis­ta nije zatra­že­na odgo­va­ra­ju­ća infor­ma­ci­ja, niti im je u jav­nos­ti dana pri­li­ka da o rele­vant­nim pita­nji­ma obraz­lo­že struč­ni stav i meri­tum pro­ble­ma. Ta je pri­li­ka uglav­nom dana poje­di­nim konač­nim kon­zu­men­ti­ma arhiv­sko­ga gra­di­va koji stva­ri pro­ma­tra­ju isklju­či­vo iz vlas­ti­te per­s­pek­ti­ve.

Među­na­rod­ni Etič­ki kodeks arhi­vis­ta (EKA) navo­di kako se arhi­vis­ti „zala­žu za što širu dos­tup­nost gra­di­va i pru­ža­ju uslu­ge svim koris­ni­ci­ma bez raz­li­ke (…) suz­bi­ja­ju nera­zum­na ogra­ni­če­nja u pris­tu­pu i kori­šte­nju zapi­sa, ali mogu pred­lo­ži­ti ili pri­hva­ti­ti kao uvjet za pre­uzi­ma­nje nekog gra­di­va jas­no utvr­đe­na ogra­ni­če­nja s pri­vre­me­nim tra­ja­njem (…) nepris­tra­no pri­mje­nju­ju sva uta­na­če­nja utvr­đe­na u tre­nut­ku pre­uzi­ma­nja gra­di­va, ali u inte­re­su libe­ra­li­za­ci­je pris­tu­pa, oni bi tre­ba­li izno­va dogo­vo­ri­ti uvje­te ugo­vo­ra kada se okol­nos­ti izmi­je­ne“ (EKA, br. 6). Isto­vre­me­no arhi­vis­ti „poštu­ju i slo­bo­du pris­tu­pa i pri­vat­nost te pos­tu­pa­ju unu­tar gra­ni­ca zakon­skih pro­pi­sa koji su na sna­zi (…) mora­ju pošti­va­ti pri­vat­ni život oso­ba koje su stvo­ri­le zapi­se, kao i onih na koje se zapi­si odno­se, oso­bi­to kada te oso­be nema­ju utje­ca­ja na odlu­ke o kori­šte­nju i ras­po­la­ga­nju gra­di­vom“ (EKA, br. 7).

U konač­ni­ci, arhi­vis­ti su prvi koji žele uklo­ni­ti sva­ku neo­s­no­va­nu pre­pre­ku i ogra­ni­če­nje izme­đu gra­di­va koje čuva­ju i struč­no obra­đu­ju i nje­go­vih poten­ci­jal­nih koris­ni­ka bez obzi­ra na nji­ho­vu pro­ve­ni­jen­ci­ju. Upra­vo sto­ga pozi­va­mo poli­tič­ke struk­tu­re da se pita­nji­ma neo­p­hod­nih pro­mje­na u arhiv­skoj stru­ci ne pri­la­zi par­ci­jal­no, a pogo­to­vo ne bez temelj­ne struč­ne i šire jav­ne ras­pra­ve. Samo siner­gi­jom stru­ke i poli­ti­ke mogu­će je izna­ći naj­k­va­li­tet­ni­ja rje­še­nja.

Pot­pis­ni­ci:
* u ime Hrvat­skog držav­nog arhi­va, dr. sc. Mario Sti­pan­če­vić, v.d. rav­na­te­lja
* u ime Hrvat­skog arhiv­skog vije­ća, Dar­ko Rub­čić, pred­sjed­nik
* u ime Hrvat­skog arhi­vis­tič­kog druš­tva, dr. sc. Dra­žen Kušen, pred­sjed­nik
* u ime Kate­dre za arhi­vis­ti­ku i doku­men­ta­lis­ti­ku OIKZ FFZG, izv. prof. dr. sc. Hrvo­je Stan­čić, pred­stoj­nik

Pho­to by Mathias.Pastwa